System prawa unijnego

• prawo pierwotne, obejmujące postanowienia traktatów, zwłaszcza Traktatu Rzymskiego z 25 marca 1957 r. powołującego Europejską Wspólnotę Gospodarczą, ale także kolejnych traktatów - czy to akcesyjnych kolejnych państw przyjmowanych do Wspólnot, czy to reformujących Wspólnoty - takich np. jak Traktat o ustanowieniu Wspólnoty Europejskiej i Traktat o Unii Europejskiej;

• prawo wtórne, stanowione przez organy Unii. Są to przede wszystkim dyrektywy i rozporządzenia;

• dyrektywa, zgodnie z art. 189 Traktatu Rzymskiego, jest wiążąca dla państwa członkowskiego, do którego została skierowana, w zakresie wyznaczonych nią celów, pozostawiając mu natomiast wybór form i środków realizacji. Europejski Trybunał Sprawiedliwości uznaje bezpośrednie obowiązywanie dyrektyw w państwach członkowskich, jeżeli są one wystarczająco konkretne i jest w nich zawarty termin wprowadzenia ich w życie;

• rozporządzenie jest wiążące we wszystkich swoich częściach i obowiązuje bezpośrednio w każdym państwie członkowskim.

Różnica między dyrektywami a rozporządzeniami nie jest w praktyce wyraźna. Dyrektywy są adresowane do wszystkich państw członkowskich, zobowiązanych do harmonizacji lub zbliżenia własnego prawa do obowiązującego w Unii. Część dyrektyw jest sformułowana w sposób bardzo stanowczy i nie pozostawiają one wiele swobody organom państw we wprowadzaniu ich w życie. Zawierają także termin, w jakim ich postanowienia powinny być wprowadzone. Jeśli jakieś państwo nie dotrzyma terminu, naraża się na sankcje. Trybunał Sprawiedliwości dopuszcza bezpośrednie stosowanie dyrektyw, jeśli kraj spóźnia się z dostosowaniem swojego ustawodawstwa, z wprowadzeniem go w życie lub odchodzi od jego postanowień.

Podstawową cechą prawa UE jest jego pierwszeństwo przed prawem krajowym państw członkowskich - jest to tzw. nadrzędność prawa. Wynika to z charakteru porządku prawnego Unii i jej własnych kompetencji, mających źródło w ograniczeniu przez państwa członkowskie przysługujących im uprawnień i w przekazaniu Unii części swych praw zwierzchnich. Prawo UE przeważa więc - albo jako rezultat jego szczególnego charakteru i wyższej rangi jego przepisów względem przepisów prawa wewnętrznego, albo jako wynik wyłącznej kompetencji Unii w danej dziedzinie, co wyklucza kompetencję poszczególnych państw członkowskich.

Drugą cechą prawa UE jest jego bezpośrednie stosowanie. Oznacza to, że zarówno osoby fizyczne, jak i prawne mogą powoływać się przed sądami krajowymi na uprawnienia przyznane im w ustawodawstwie Unii i oczekiwać od tych sądów ochrony swoich praw.